อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา

หลักการโดยทั่วไปของการเลี้ยงสัตว์น้ำเพื่อให้มีสุขภาพดีคือ การจัดการบ่อเลี้ยงหรือฟาร์มที่ดี เริ่มต้นตั้งแต่การเลือกสถานที่ที่จะสร้างบ่อ การเตรียมบ่อ การเตรียมน้ำ การคัดเลือกพันธุ์ที่ดี รวมถึงการใช้อาหารที่มีคุณภาพ การเลี้ยงตะพาบน้ำก็ใช้แนวทางดังกล่าวเช่นกัน ดังนั้นการเลี้ยงตะพาบน้ำให้ถูกสุขอนามัยจึงมีข้อควรปฏิบัติดังต่อไปนี้ 

ในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำปัญหาที่มักพบบ่อยคือ ของเสียที่เกิดจากการขับถ่ายของสัตว์น้ำและของเสียที่เกิดจากอาหารที่เหลือจากการให้สัตว์น้ำในปริมาณที่มากเกินไป ยิ่งกว่านั้นหากในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำไม่มีกลไกในการกำจัดของเสียดังกล่าวออกไป แล้วปล่อยให้มีการสะสมปริมาณของเสียมากขึ้น  เรื่อย ๆ ก็ย่อมไม่เป็นผลดีต่อการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำอย่างแน่นอน แต่ก่อนที่ทุกอย่างจะตกอยู่ในสถานการณ์ดังกล่าว เรากลับพบว่าในบ่อเลี้ยงสัตว์น้ำมีกลไกการกำจัดของเสียโดยอาศัยกลุ่มจุลินทรีย์มาเป็นตัวช่วยในการทำลายซากของเสียและเปลี่ยนของเสียให้เป็นของดี

บทความฉบับนี้เราจะมาบอกเล่าเก้าสิบกันเกี่ยวกับสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ  ที่คุณประโยชน์นั้นไม่ได้เล็กเหมือนตัวเลยแม้แต่น้อย ซึ่งถ้าจะให้เปรียบกับสำนวนไทยก็คงจะเป็นประเภทเล็กพริกขี้หนูอะไรประมาณนั้น ซึ่งความมหัศจรรย์ของมันคงพอจะลบคำสบประมาทที่ว่าสัตว์ที่มีขนาดใหญ่และมีพละกำลังมากเท่านั้นถึงจะเป็นฮีโร่ได้

ในการเลี้ยงกุ้งให้ประสบความสำเร็จนั้น มีปัจจัยและองค์ประกอบหลาย ๆ อย่างที่เกษตรกรจะต้องนำมาพิจารณาประกอบกัน ซึ่งอาหารนับว่าเป็นหัวใจสำคัญอย่างหนึ่งของการเลี้ยงกุ้งแบบพัฒนาและสามารถแบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ อาหารธรรมชาติ และอาหารสำเร็จรูป

ในเรื่องของการอนุรักษ์เต่าทะเล ปัจจุบันทางราชการให้ความสำคัญเป็นอย่างมากไม่ว่าจะเป็นกรมประมง กรมป่าไม้ และกองทัพเรือ โดยเฉพาะเกาะมันใน จังหวัดระยอง สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ได้ทรงกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมพระราชทานกรรมสิทธิการใช้ประโยชน์ที่ดินเพื่อสร้างเป็นศูนย์อนุรักษ์เต่าทะเล และได้พระราชทานชื่อว่า "โครงการสมเด็จฯ อนุรักษ์พันธุ์เต่าทะเล"    อยู่ในความดูแลของกรมประมง ซึ่งได้เริ่มดำเนินงานมาตั้งแต่เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2522 เป็นต้นมา

ชื่อไทย                         จระเข้น้ำเค็ม, จระเข้ตีนเป็ด, ไอ้เคี่ยม
ชื่อสามัญ                       SALTWATER CROCO
ชื่อวิทยาศาสตร์               Crocodylus   porosus

ความสำเร็จในการวิจัยเรื่อง การผลิตไส้เดือนทะเล เป็นการค้าของ อ.สุรพล ชุณหบัณฑิต จากสถาบันวิจัยทรัพยากรทางน้ำ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเป็นที่ยอมรับกันว่า ไส้เดือนทะเล เป็นอาหารที่ดีสำหรับแม่พันธุ์กุ้งทะเล และเป็นเหยื่อชั้นยอดที่นักตกปลาอยากใช้

เนื่องจากสถานการณ์ความเป็นอยู่ในปัจจุบันที่มีอัตราประชากรมนุษย์เพิ่มขึ้น ๆ และปริมาณความต้องการในการบริโภคเพิ่มขึ้นติดตามมาอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ขณะเดียวกันที่ทรัพยากรธรรมชาติหรือแม้แต่ผลผลิตทางการเกษตรลดน้อยลงเป็นไปในลักษณะผกผัน โดยเฉพาะอาชีพเกษตรกรรมของพี่น้องเกษตรกรที่ต้องอาศัยความชุ่มชื้นจากธรรมชาติถึง 75%

ปัจจุบันการเลี้ยงสัตว์น้ำประสบกับปัญหามากมาย ทำให้เลิกกิจการไปหลายราย เช่น เลี้ยงกุ้ง เลี้ยงปลากะพงในกระชังแถวเกาะยอ เพราะว่าสภาพของแหล่งน้ำเปลี่ยนแปลงไป จนไม่สามารถนำน้ำมาใช้เลี้ยงกุ้งในนาได้ และเลี้ยงปลากะพงในแหล่งน้ำธรรมชาติได้ (อาจเสี่ยง) เพราะแหล่งน้ำนั้นเกิดโรคระบาด น้ำเสียจากโรงงาน น้ำจืดตลอดปี  จึงเป็นปัญหาต่อการจัดการและควบคุม

เป็นเวลานานหลายปีที่นักเพาะเลี้ยงได้ทดลองวัสดุกรองหลายชนิด เช่น ที่ม้วนผม ซึ่งเอกสารนี้จะอธิบายสิ่งที่ควรรู้ก่อนที่จะนำวัสดุกรองมาใช้ในการเพาะเลี้ยง บทบาทสำคัญของวัสดุกรองในระบบน้ำหมุนเวียน โดยวัสดุกรองสามารถที่จะเปลี่ยนความเป็นพิษ ของแอมโมเนีย ไปยังไนเตรท ลดปริมาณตะกอนแขวนลอย และช่วยกำจัดของสารอินทรีย์ต่างๆ ดังนั้นควรคำนึงถึงความเหมาะสมของคุณสมบัติและประสิทธิภาพของวัสดุกรอง