น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นหาที่สุดมิได้
ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

สำหรับวงการเลี้ยงปลา ไม่ว่าจะเป็นการเลี้ยงปลาสวยงาม หรือการเลี้ยงปลาเชิงพาณิชย์ นอกจากการให้อาหารที่เพียงพอเพื่อการเจริญเติบโตที่ดีของปลาแล้ว การจัดการคุณภาพน้ำถือเป็นเรื่องที่ผู้เลี้ยงต้องให้ความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง โดยเฉพาะการหมั่นกำจัดของเสีย เช่น ขี้ปลา เศษอาหารที่หลงเหลือ ให้ออกไปจากระบบ

ด้วยวิธีการเปลี่ยนถ่ายน้ำ หรือหากเป็นสารอินทรีย์ที่ไม่ละลายน้ำอาจใช้วิธีการกรองด้วยใยแก้ว เป็นต้น แต่หากของเสียดังกล่าวเป็นเป็นพวกสารอินทรีย์ที่สามารถละลายน้ำได้ อาจต้องอาศัยอุปกรณ์เสริมอย่างโปตีนสกิมเมอร์เข้ามาเป็นตัวช่วยในการจัดการคุณภาพน้ำดังกล่าว

โปรตีนสกิมเมอร์คืออะไร 

           โปรตีนสกิมเมอร์ คือ อุปกรณ์ที่ออกแบบมาเพื่อขับอนุภาคที่เล็กของสารอินทรีย์ที่ละลายน้ำออกโดยใช้ "ฟองอากาศ" ในการดักจับ หรือกล่าวสั้น ๆ ว่า ใช้โปรตีนสกิมเมอร์ในการแยกของแข็งออกจากของเหลวนั่นเอง

           ส่วนประกอบของโปรตีนสกิมเมอร์

           ตัวโปรตีนสกิมเมอร์ แบ่งออกเป็นส่วนหลัก ๆ ได้อย่างน้อย 3 ส่วน คือ

           1. ตัวสกิม (The skimmer body) เป็นตำแหน่งที่น้ำได้ปะทะกับฟองอากาศ

           2. พื้นที่แยกโฟม (The foam separation area) เป็นพื้นที่ที่มีไว้ให้ฟองอากาศที่ดักอนุภาคของเสียได้แล้ว สามารถแยกตัวออกจากน้ำได้ (บริเวณของสกิมเมอร์ที่เป็นกระบอกสูง ๆ หรือเป็นรูปโคนเพื่อรีดฟองอากาศออกจากน้ำ)

           3. ถ้วยดักของเสีย (A collection cup) ถ้วยที่อยู่ยอดสุดจากพื้นที่แยกโฟม ที่กักเก็บอนุภาคของเสียที่แยกตัวออกจากน้ำ ก่อนนำไปเททิ้งทำความสะอาด

           หลักการทำงานของโปรตีนสกิมเมอร์

           เนื่องจากสารอินทรีย์ที่ละลายปะปนอยู่กับในน้ำ (Dissolved Organic Compounds (DOCs)) มีขนาดเล็กมาก ซึ่งตะกอนในน้ำเหล่านี้ มีขั้วที่จะจับกับน้ำซึ่งเรียกว่า “Hydrophilic end ส่วนอีกขั้วนั้นจะเป็นด้านที่ไม่ชอบน้ำเรียกว่า “Hydrophobic end”หากเราต้องการเอาออกจากระบบ จึงต้องสร้างฟองอากาศที่เป็นฝอยเล็กละเอียด แล้วฉีดผสมเข้าไปกับมวลน้ำฟองอากาศยิ่งเล็กเท่าไร พื้นที่ผิวโดยรวมยิ่งมากขึ้น ทำให้ของเสียถูกกำจัดออกไปโดยล้นเข้าไปอยู่ในถ้วยเก็บของเสียของสกิมเมอร์มากขึ้น

แสดงการทำงานของสกิมเมอร์

ภาพจาก  http://aqua.c1ub.net/forum/index.php?topic=207758.0

 

ชนิดของโปรตีนสกิมเมอร์

           โปรตีนสกิมเมอร์ที่นิยมในประเทศไทยในปัจจุบันมีอยู่ด้วยกัน 3 รูปแบบคือ Air stone, Venturi และแบบ Needle Wheel ดังนี้

          1.Air Stone Protein Skimmer

โปรตีนสกิมเมอร์แบบใช้เทคนิคการนำโดยอากาศการทำงานที่ง่ายไม่ซับซ้อน คือ เพิ่มความดันเพื่ออัดอากาศผ่านตัว Diffuser สร้างฟองอากาศขนาดเล็ก จึงมีประสิทธิภาพในการดักจับอนุภาคของเสียได้ค่อนข้างดี

Air Stone Protein Skimmer

ภาพจาก  http://aqua.c1ub.net/forum/index.php?topic=207758.0

 

          2. Venturi Protein Skimmer

หลัก การของ Venturi Protein Skimmer คือจะมี Pump ซึ่งทำหน้าที่ดูน้ำผ่านท่อ Venturi ซึ่งท่อ Venturi จะมีลักษณะเป็นท่อที่ถูกบีบให้มีขนาดเล็กลงเพื่อให้น้ำที่ไหลผ่านท่อ Venturi มีความเร็วเพิ่มขึ้น ซึ่งส่งผลให้ความดันในท่อนั้นลดลง ซึ่งในท่อ Venturi นั้นจะมีการต่อท่ออากาศเพื่อให้อากาศภายนอกไหลเข้ามาภายในกระบอกของ Skimmer ซึ่งของเสียที่อยู่ในน้ำก็จะติดมากับฟองอากาศแล้วถูกแยกออกมาได้

Venturi Protein Skimmer

ภาพจาก http://thai-marinefish.blogspot.com/2012/05/protein-skimmer.html

 

          3. Needle Wheel Protein Skimmer

แบบใช้ปั๊มปั่นสร้างฟองอากาศขนาดเล็กเป็นที่นิยมกันมากในหมู่คนที่ชื่อชอบในการเลี้ยงปลาทะเล เนื่องจากสามารถสร้างฟองที่มีขนาดเล็กได้ในปริมาณมาก ทำให้กำจัดของเสียได้อย่างมีประสิทธิภาพ

Needle Wheel Protein Skimmer

ภาพจาก http://thai-marinefish.blogspot.com/2012/05/protein-skimmer.html 

 

          แม้ว่าสกิมเมอร์จะถูกออกแบบมาเพื่อเป็นตัวช่วยในการกำจัดของเสียที่ละลายน้ำระหว่างการเลี้ยงสัตว์น้ำ แต่ในบางครั้งเมื่อมีการใช้งานไปนาน ๆ ประสิทธิภาพอาจจะลดลงได้ ฉะนั้นจำเป็นต้องมีการบำรุงรักษาสกิมเมอร์ และการทำความสะอาดคราบ ฟองสกปรกคล้ายฟองกาแฟนุ่ม ๆ   ลอยที่ขึ้นมาจนล้นถ้วยดักของเสียด้วย

สกิมเมอร์ที่ที่ต้องทำความสะอาด

 

การบำรุงรักษาสกิมเมอร์

           - ควรมีการทำความสะอาดสกิมเมอร์ โดยล้างถ้วยดักของเสียทุก 1 สัปดาห์หรือทุกวัน

           - ควรทำความสะอาดในตัวกระบอก และคอสกิมเมอร์ เพราะจะมีพวกของเสียไปเกาะติดเป็นคราบ และอาจจะเป็นที่สะสมของเชื้อโรคได้ ดังนั้นจึงจำเป็นที่จะต้องทำความสะอาดสัปดาห์ละครั้ง

           - ทำความสะอาดวาล์วอากาศ เช็ดพวกเศษคราบต่าง ๆ ออกป้องกันการอุดตัน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและความสามารถในการดูดอากาศได้อย่างเต็มที่

           - ตรวจสอบการทำงานของปั๊ม เพื่อให้สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพเนื่องจากปั๊มที่มีการใช้งานนาน ๆ อาจมีการอุดตันจากเศษอาหาร และคราบสกปรกระหว่างการเลี้ยงปลา ทำให้ประสิทธิภาพในการทำงานของปั๊มลดลง ซึ่งอาจส่งผลต่อการทำงานของสกิมเมอร์นั่นเอง

           แม้ว่าสกิมเมอร์ตามท้องตลาดนั้นจะมีหลายแบบให้เราเลือกใช้ แต่แบบไหนจะดีที่สุดนั้นขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ของผู้ใช้เป็นสำคัญ ซึ่งบางครั้งเราสามารถสร้างสกิมเมอร์ขึ้นมาใช้เองได้ เช่น การออกแบบสกิมเมอร์โดยใช้ท่อพีวีซี จะมีขนาดเล็กหรือใหญ่นั้นขึ้นอยู่กับขนาดของบ่อที่เราเลี้ยง กล่าวคือ สกิมเมอร์ตามบ้านเรือน จะมีขนาดเล็ก การออกแบบสกิมเมอร์ของโรงเพาะฟักสัตว์น้ำมักจะมีขนาดใหญ่และเน้นไปที่ความแข็งแรงทนทานเพื่อใช้กับระบบน้ำปริมาณมาก และเรื่องน่ารู้ที่เราไม่ควรมองข้ามในการนำ       สกิมเมอร์มาใช้กับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำคือ ค่าความเค็มของน้ำ เนื่องจากความคงทนของฟองอากาศจึงทำให้ประสิทธิภาพการจับของเสียในน้ำจืดจะน้อยกว่าน้ำเค็ม ซึ่งหากเราสารมารถควบคุมความเค็มของน้ำได้ ผลการเลี้ยงสัตว์น้ำที่ใช้โปรตีนสกิมเมอร์ย่อมให้ความคุ้มทุนมากว่าการเลี้ยงที่ไม่ได้ใช้โปรตีนสกิมเมอร์แน่นอน และทั้งหมดที่กล่าวมานี้คือสาระดี ๆ ที่น่ารู้ของโปรตีนสกิมเมอร์ ที่ตั้งใจนำมาฝากกันในฉบับนี้ ส่วนฉบับหน้าจะมีเรื่องดี ๆ อะไรมาฝากอีกนั้นอย่าลืมติดตามกันด้วยนะคะ

 

เรียบเรียงโดย... อนุสรา แก่นทอง

 

เอกสารอ้างอิง

นิตยสารปลาสวยงามออนไลน์. มปป. โปรตีนสกิมเมอร์สำหรับตู้ปลาทะเล.(ออนไลน์) สืบค้นจาก :   http://www.thaifancyfish.com/index.php?lite=article&qid=42094762.(25/3/2558).

นิรนาม. มปป. Protein Skimmer (โปรตีนสกิมเมอร์).(ออนไลน์) สืบค้นจาก   http://thai-marinefish.blogspot.com/2012/05/protein-skimmer.html .(25/3/2558).

นิรนาม. มปป. เรื่องควรรู้ของ Protein Skimmer หรือ Foam fractioner .(ออนไลน์) สืบค้นจาก   http://aqua.c1ub.net/forum/index.php?topic=207758.0 .(25/3/2558).

สุทธิชัย ฤทธิธรรม. มปป. โปรตีนสกิมเมอร์.(ออนไลน์) สืบค้นจาก :  http://www.fisheries.go.th/cf-samutsa/index.php?option=com_content&view=article&id=1:welcome-to-joomla&catid=1:latest-news .(25/3/2558).