อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

สวัสดีครับคุณผู้อ่านทุกท่าน พบ กันอีกครั้งนะครับ ผมจะนำท่านไปรู้จักกับปลาแปลกที่อาศัยอยู่ในทะเลสาบสงขลา ซึ่งปลาชนิดนี้มีรูปร่างหน้าตาแปลกไปกว่าปลาชนิดอื่น หากท่านพบเห็นหน้าตาของมันว่ามันดู น่าเกลียด น่ากลัว ไม่น่ารัก เหมือนปลาชนิดอื่นๆ ที่นิยมนำมาเลี้ยงเป็นปลาสวยงามทั่วไป แต่ความที่มีรูปร่างหน้าตาอันน่าเกลียด น่ากลัว ของมันนี้ ยังมีคนนำมาเลี้ยงเพื่อเป็นปลาสวยงามอีกด้วย และราคาของมันก็แพงไม่ใช่ย่อยนะครับ

หากคุณสนใจหรือจะนำมันมาเลี้ยงไว้ดูเล่นที่บ้าน ก็สามารถเลี้ยงได้ เพียงท่านเตรียมตู้ปลาและประดับตู้ด้วยพรรณไม้น้ำ ก้อนหินหรือขอนไม้ ให้ดูเป็นธรรมชาติ เพื่อที่จะนำเจ้าปลาประหลาดมาเลี้ยง  “อ๊าว! พูดมาตั้งนานคุณคงไม่รู้สิว่าปลาที่กล่าวถึงนั้นเป็นปลาอะไร เพราะปลาชนิดนี้ เขามีอยู่หลายชื่อเป็นต้นว่า ปลาอุบ ปลาคางคก หรือปลาสิงโตน้ำจืด ตามแต่ละท้องที่และความคิดของแต่ละบุคคลเอาเป็นว่าใครถนัดแบบไหนก็เรียกกันแบบนั้นแล้วกันครับ ส่วนผมขอเรียกเจ้านี้ว่าปลาอุบก็แล้วกัน สั้น ง่าย ได้ใจความ แถมยังไม่ซ้ำใครดี

    ปลาอุบเป็นปลาน้ำกร่อย ที่พบอาศัยอยู่ตามปากแม่น้ำ บริเวณที่น้ำจืดและน้ำเค็มมาบรรจบกัน ทำให้ปลาชนิดนี้สามารถอยู่ได้ทั้งในน้ำจืดและน้ำเค็ม เจ้าปลาอุบมันมีรูปร่าง ลักษณะคล้ายก้อนหิน ชอบอาศัยอยู่ตามพื้นดิน บางครั้งจะพรางตัวอยู่ตามขอนไม้ ปลาชนิดนี้เป็นปลาที่ไม่มีเกล็ด สามารถโตเต็มที่ได้ราวหนึ่งฟุต ส่วนหัวและปากของมันมีขนาดใหญ่เพื่อที่จะสามารถกินปลาได้ทั้งตัวและมีติ่งเนื้อเยื่อออกมาคล้ายกับขน หรือตะไคร่น้ำ ลำตัวเพรียวยาว ปกคลุมไปด้วยเมือกลื่น มีสีน้ำตาลแต้มดำตลอดทั้งตัว ครีบหางมีลักษณะกลมส่วนครีบหลังแหลมแข็งและมีพิษเช่นเดียวกับหนามบนแผ่นปิดเหงือกที่ใครโดนก็ต้องร้องโอ๊ย! ส่วนการปฐมพยาบาล โดยเอาส่วนที่มีบาดแผลนำไปแช่ในน้ำอุ่น และพบแพทย์ถ้ามีอาการรุนแรง ซึ่งอาจจะเกิดในคนที่แพ้ได้ ทางที่ดีนั้นก่อนคิดจะทำอะไรในตู้ ถ้าไม่ใช้กระชอนตักปลาออกมา ก็ต้องแน่ใจว่าตัวปลาอยู่ตรงไหนเสียก่อน เพื่อจะได้หลีกเลี่ยงไม่ให้มือไปสัมผัสกับตัวปลาโดยตรง มิฉะนั้นเกิดพลาดพลั้งไปก็เจ็บตัวเสียเปล่าๆ
   โดยปกติปลาอุบมักจะพลางตัวนอนรอคอยเหยื่อนิ่งๆ จนดูคล้ายกับก้อนหิน จึงถูกมองข้ามได้ไม่ยาก พวกมันเป็นปลาที่ไม่ค่อยจะว่ายน้ำให้เห็นซักเท่าไรถ้าหากไม่จำเป็น มักจะขยับตัวไปตามมุมหรือค่อยๆขยับ ซึ่งอาหารโปรดของเจ้าปลาอุบนี้คือ ลูกปลาและลูกกุ้งต่างๆ นิสัยมันนอนรอเพื่อที่จะเหยื่อเข้ามาใกล้ ให้จับเป็นอาหารได้อย่างง่ายดาย แต่ถ้าหากมันหิวมากปลาพวกนี้ก็จะพุ่งเข้าใส่เหยื่อทันทีเหมือนกัน หากมีสัตว์อื่นมารบกวนพวกมันจะฉีดพิษ ออกจากเขี้ยวเพื่อป้องกันตัวไม่ให้สัตว์อื่นล่าพวกมันเป็นอาหาร
   อ่านถึงตรงนี้แล้วคุณผู้อ่านยังไม่รู้ถิ่นกำเนิดของเจ้าปลาอุบตัวนี้เลย มาดูกันเถอะว่ามันมาจากที่ใด! โดยส่วนใหญ่จะพบปลาอุบแพร่กระจายทั่วไปในทะเลอินโด-แปซิฟิก ตั้งแต่ชายฝั่งในจังหวัดชายทะเลเข้ามาจนถึงแม่น้ำสายต่างๆ ของประเทศไทย ออสเตรเลีย อินโดนีเซีย รวมทั้งปาปัวนิวกินี
   ซึ่งในประเทศไทยเรามีรายงานการพบปลาอุบเช่นกัน โดยทั่วไปจะพบในแม่น้ำสายต่างๆของประเทศไทย แต่จะพบมากในทะเลสาบสงขลา ซึ่งชาวประมงได้มีการวางอวนและวางเบ็ต ก็ได้จับปลาอุบนี้ขึ้นมาจึงแสดงให้เห็นว่าทะเลสาบสงขลาเรายังมีความสมบูรณ์อยู่เสมอ โดยส่วนใหญ่แล้วชาวประมงมักจะนำมันมาเป็นอาหารเสียเป็นส่วนใหญ่ไม่ได้นำมาเลี้ยงเพื่อเป็นปลาสวยงามหลอก เพราะปลาอุบจะมีคุณค่าทางอาหาร ซึ่งนักโภชนาการได้วิเคราะห์ว่าในเนื้อปลาอุบ ประกอบด้วย โอเมก้า 3 มีประโยชน์ในการช่วยลดการเกาะติดของไขมันที่ผนังเลือด อีกทั้ง D.H.A. ยังช่วยลดอัตราเสี่ยงของโรคสมองฝ่ออีกด้วย ทั้งนี้ก็ใช่ว่าจะกินกันทั้งหมด บางชนิดก็ถูกนำมาเลี้ยงในกลุ่มของปลาสวยงาม เนื่องจากไม่มีใครที่จะกล้าเอาเข้าปาก เพราะมีราคาค่าตัวสูงพอๆกับ “ทองคำ” เลยทีเดียว หรือบางชนิดแม้จะไม่แพง แต่รูร่างหน้าตาที่ประหลาด “โดนใจ” กลุ่มนักเลี้ยงปลาตู้ เลยหลุดรอดจากการเป็นอาหารได้ อย่างเช่น ปลาคางคก ปลาอุบ หรือปลาผีหลอกที่แล้วแต่ใครจะเรียกนั่นเอง
   ดังนั้นใครคิดจะเลี้ยงปลาอุบที่หน้าตาแปลกประหลาดแล้วน่าเกลียดน่ากลัวจนคุณผู้หญิงร้องยี้แต่ผู้ชายบางคนมองปลาชนิดนี้แล้วบอกว่าน่ารัก  ปลาอุบยังสามารถทำเสียงดังอุบๆก้องๆยามเมื่อถูกรบกวนหรือต้องการจะดึงดูดตัวเมียโดยการใช้ถุงลมทำให้เกิดเสียงดังกล่าว  เพราะเหตุนั้นคนที่นิยมเลี้ยงปลาแปลกจึงนำมันมาเลี้ยงในตู้กัน
   โดยปลาที่ขายอยู่ทั่วไปในตลาดนั้นเป็นปลาที่ได้จากการรวบรวมจากธรรมชาติทั้งหมด  ปลาที่ได้จึงมีขนาดตัวคละกันไป แต่ผู้ค้ามักจะคัดเฉพาะปลาตัวเล็กและขนาดกลางมาขาย  เพื่อให้ง่ายต่อการขนส่งและปลาตัวเล็กๆยังดูไม่น่ากลัวเท่ากับปลาตัวใหญ่  ซึ่งสามารถขายออกได้ง่ายกว่าแต่ก็เป็นปลาที่สามารถพบได้ตลอดทั้งปีและยังไม่มีการเพาะพันธุ์ปลาชนิดนี้เพื่อจำหน่ายเพราะปลาจากธรรมชาติมีปริมาณมากเพียงพออยู่แล้วและเป็นปลาที่ชาวบ้านไม่นิยมนำมาเป็นอาหารทั้งๆที่เนื้อมันอร่อยก็ตามเพราะน่าตาน่าเกลียดของมันจึงทำให้ไม่น่ารับประทานและปลาชนิดนี้นั้นยังมีนิสัยชอบตอดเหยื่อและติดเบ็ดของชาวประมงแทนที่จะเป็นปลาชนิดอื่นที่มีคุณค่าและมีราคาเพื่อที่จะเพิ่มรายได้ให้กับครอบครัวชาวประมง  เมื่อได้ปลาอุบมันมีค่าเพียงการเลี้ยงดูเล่นหรือขายเป็นสินค้าปลาสวยงามได้บ้างเท่านั้น
   เมื่อคุณต้องการจะเลี้ยงปลาอุบเพื่อเป็นปลาสวยงามนั้นขั้นตอนแรกคือการเลือกซื้อปลา  ซึ่งปลาอุบเป็นปลาหนัง  หมายความว่ามันไม่มีเกร็ดดังนั้นจึงควรเลือกปลาที่ไม่มีรอยขีดข่วนรวมถึงพักน้ำมาเป็นระยะเวลาหนึ่งแล้ว  เพราะโดยมากเวลาปลาสองน้ำเหล่านี้ถูกรวบรวมมาจากธรรมชาตินั้น  เราไม่สามารถทราบได้ว่าพวกมันถูกจับมาในช่วงที่น้ำในแม่น้ำมีความเค็มในระดับใด  การสลับสับเปลี่ยนปลาที่เคยอยู่ในน้ำจืดให้ไปอยู่ในน้ำเค็มหรือในทางกลับกันก็ตามในทันทีนั้นเป็นเรื่องที่ไม่สมควรทำอย่างยิ่ง  เพระนอกจากจะทำให้ปลาเกิดอาการช็อคได้แล้วยังส่งผลเสียต่อสุขภาพปลาได้ง่ายอีกด้วย
   ส่วนการเลี้ยงปลาและการดูแลปลาชนิดนี้นั้นถือว่าง่ายมาก  ถ้าหากได้ปลาที่อยู่ในสภาพดีแล้วก็เรียกได้ว่าแทบจะไม่ต้องทำอะไรทั้งสิ้น  โดยอาจจะปล่อยเหยื่อเป็นอย่างปลาหรือกุ้งทิ้งไว้ให้ปลาจับกินเองบ้าง  หรือให้เป็นมื้อไปก็ได้ตามแต่สะดวก  ส่วนของตายนั้นอาจจะมีปลาเพียงบางตัวที่ยอมกิน  แต่โดยมากมักจะยอมอดตาย  ไม่กินอาหารสำเร็จรูปที่ให้แต่อย่างใด
น้ำที่ใช้เลี้ยงปลานี้นั้นควรจะเป็นน้ำสะอาดที่ผ่านการพักให้คลอรีนระเหยออกจนหมดแล้ว  และผสมเกลือแกงลงไปบ้างเพื่อให้ปลารู้สึกสบายตัว  ในช่วงแรกที่ได้ปลามานั้นอาจจะต้องใส่เกลือมากซักหน่อย  โดยอาจจะสอบถามจากผู้ขายก็ได้ว่าปลาที่อยู่ในร้านนั้นเพิ่งมาหรือเปล่า  แต่ถ้าหากเป็นปลาที่ปรับน้ำมาแล้วก็ใส่ตามอัตราปกติได้เลย
ส่วนในเรื่องของสถานที่นั้น  ควรจะเป็นตู้ที่จัดแต่งด้วยก้อนหินและขอนไม้ให้ปลาได้หลบซ่อนบ้าง  จะใช้ต้นไม้น้ำก็ได้แม้ว่าปลาชนิดนี้จะไม่ทำลายต้นไม้น้ำ  แต่ด้วยลักษณะของน้ำที่ใช้เลี้ยงนั้นมีส่วนผสมของเกลืออยู่  จึงทำให้ไม่ค่อยเหมาะสมเท่าใดนักผู้เลี้ยงอาจจะเลี่ยงไปใช้ต้นไม้พลาสติกหรือขอนไม้ในการทำให้ตู้ดูเป็นธรรมชาติมากขึ้นแทน  จะสะดวกมากกว่า  ปลาอุบไม่เกี่ยงเรื่องระบบกรอง  อดทนต่อสภาพแวดล้อมได้ดีในระดับหนึ่ง  เป็นปลาที่ไม่ใช้พื้นที่ในการว่ายมากนัก  ด้วยมันจะใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการนอนนิ่งตามพื้นตู้  ตู้ขนาดเล็กๆอย่างตู้ 24 นิ้วก็สามารถใช้เลี้ยงปลาชนิดนี้ได้แล้ว  และเลี้ยงรวมกับปลาชนิดอื่นที่มีขนาดใหญ่กว่าปากได้สบายมาก  ปลาที่สามารถเลี้ยงรวมกับปลาชนิดนี้ได้ดีมีอยู่ด้วยกันหลายอย่าง  ไม่ว่าจะเป็นปลาแม่น้ำไทยๆอย่างปลากระทิง  เสือตอ  กะพงลาย  เสือพ่นน้ำ  กระโห้  บอร์เนียว  หรือปลาจากต่างประเทศอย่างพิงค์เทล  ลิ้นหมาอเมซอน  หรือพวกกะพงต่างๆก็ได้  โดยหลักๆแล้วก็คือสามารถใส่รวมกับปลาที่หากินคนละระดับได้แทบทั้งหมด  แต่ไม่ควรเลี้ยงรวมกับปลาที่ชอบตอดหรือรังแกปลาอื่น  เพราะปลาพวกนี้จะโดนตอดจนเป็นแผลได้ง่าย  รวมทั้งปลาเล็กที่จะตกเป็นเหยื่อของมันได้ง่าย  พวกมันอยู่รวมกับพวกเดียวกันเองได้นะครับ  แต่ต้องมีขนาดไล่เลี่ยกัน  ไม่ข้ามไซส์กันจนเกินไปมิเช่นนั้นแล้วปลาตัวที่ใหญ่กว่าก็สามารถจับปลาตัวเล็กกินได้ง่ายเหมือนกัน
ปลาอุบเป็นปลาที่เรียกได้ว่าแทบจะไม่มีโรค  ยกเว้นปลาที่ถูกจับมาใหม่ๆอาจเกิดอาการติดเชื้อรา  หรือครีบกร่อนได้ความที่เป็นปลาหนัง  ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาที่มักจะเป็นผลเสียต่อปลากลุ่มนี้อย่างมาลาไคท์กรีนและฟอร์มาลีน  แต่ควรใช้เป็นยาจำพวกยาปฏิชีวนะแทน
คุยเรื่องเจ้าปลาอุบตัวนี้มาตั้งนานแล้วท่านผู้อ่านคงแปลกใจพอสมควรนะครับว่า...เอ๊ะ...ปลาที่มีรูปร่างหน้าตาที่แปลกและน่าเกลียดน่ากลัวอย่างนี้เป็นปลาสวยงามด้วยหรือ.....ใช่ครับเป็นปลาสวยงามในอีกมุมของแต่ละบุคคล  ซึ่งสิ่งไหนที่ดูแล้วแปลกสิ่งไหนที่ดูไม่เหมือนใครมันจะมีค่าเสมอ  จริงใช่มั้ยครับ ท่านผู้อ่านท่านใดที่ชอบความแปลกใหม่ที่ไม่เหมือนใคร  ปลาอุบนี่แหละครับ.....ถูกใจใช่เลยรับรองไม่ผิดหวังครับ!

 
เรีบบเรียงโดย  อนันต์  มิตรช่วยรอด

 

ภาพจาก  https://www.bloggang.com

 

เอกสารอ้างอิง

นิรนาม  .  ปลาอุบ  นิตยสารของคนรักปลาเพื่อคนรักปลา.ปีที่  2 ฉบับที่ 13 ประจำเดือนสิงหาคม 2553.  หน้า  121 - 123
http://www.coastalaqua.com/webboard/indax.php?topic=10