อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

เนื่องจากปลากะพงขาวและปลากะรังเป็นอาหารที่มีรสชาดดีและเป็นปลาเศรษฐกิจของไทย แต่การเลี้ยงมักจะพบปัญหาหลายอย่าง เช่น ปลาที่เลี้ยงมีอัตราการรอดต่ำ เนื่องจากขนาดของปลาแตกต่างกัน คือมีขนาดเล็กบ้าง มีขนาดใหญ่บ้าง ทำให้ปลาใหญ่กินปลาเล็ก หรือกัดกันเป็นแผล ทำให้เกิดโรค และก็ตาย เพราะปลาทั้ง 2 ชนิดนี้เป็นปลาที่กินเนื้อและจะกินอาหารที่มีขนาดเล็กกว่าตัวมัน จึงต้องมีการอนุบาลลูกปลาให้ได้ขนาดตามที่ต้องการ ก่อนปล่อยลงเลี้ยง จึงจะได้อัตรารอดดี

   การคัดแยกขนาดปลาเพื่อเพิ่มอัตรารอดตาย
   1. ปลากะพง  ในการอนุบาลลูกปลากะพงขาวมีทั้งบ่อกลมและบ่อสี่เหลี่ยม แต่ส่วนใหญ่จะใช้บ่อสี่เหลี่ยม เพราะได้สะดวก และในการขัดแยกปลาไม่บอบซ้ำ บ่อที่ใช้มีขนาดตั้งแต่ 2-10 ตัน และมีความลึกประมาณ 1 เมตร
   การอนุบาลลูกปลากะพงขาววัยอ่อนนั้นไม่จำเป็นต้องใช้น้ำที่ใสแจ๋ว แม้จะขุ่นบ้างก็ใช้อนุบาลลูกปลากะพงขาววัยอ่อนได้  แต่ต้องเป็นน้ำที่ปราศจากเชื้อโรคและสารพิษต่าง ๆ เนื่องจากปลากะพงขาวเป็นปลาทะเลอยู่ในน้ำไหลต้องการออกซิเจนสูง และจำเป็นต้องใช้แอร์ปั้มช่วยเพิ่มปริมาณออกซิเจนในบ่ออนุบาลลูกปลากะพงขาวอยู่ตลอดเวลา เพื่อให้ปลาเจริญเติบโตได้ดี
   การคัดขนาดลูกปลากะพงขาว ลูกปลาที่มีอายุประมาณ 18-20 วัน หลังจากกินอาร์ทีเมียเป็นอาหารแล้ว 5-7 วัน ก็เริ่มคัดขนาด เพื่อแยกขนาดเดียวกันไว้ด้วยกัน เพื่อป้องกันการกินกันเอง และนี้เองที่เป็นสาเหตุของลูกปลาที่ต้องมีการคัดขนาดอยู่ตลอด เพราะถ้าไม่มีการคัดขนาดลูกปลากะพงขาวที่อนุบาลอยู่จะกินกันเอง ทำให้จำนวนลดน้อยลง เพราะตัวใหญ่จะกินตัวเล็ก หรือบางครั้งปลาตัวเล็กไม่กล้าเข้ามาแย่งกินอาหาร การคัดขนาด โดยใช้กะละมังพลาสติกหรือจานท้องลึก เจาะรูขนาดต่างกัน 4 ขนาด โดยมีขนาดตั้งแต่ 0.5-2.5 ซม. แตกต่างกันไป เพื่อให้ ลูกปลาสามารถลอดผ่านได้  ในการคัดขนาด จะต้องรวบรวมปลามาใส่ภาชนะที่เจาะรูและมีน้ำรองรับอยู่ เพื่อให้ปลาขนาดต่าง ๆ ว่ายลอดรูตามขนาดที่กำหนดไว้ โดยความเหมาะสมในการคัดขนาด  ดังนี้
   ลูกปลาขนาด 0.5-0.7 ซม. (ปลา 15 วัน) ใช้เวลาอนุบาล 15-20 วัน
   ลูกปลาขนาด 1.0-1.5 ซม. (ปลาเซ็น) ใช้เวลาอนุบาล 30-35 วัน
   ลูกปลาขนาด 1.5-2.5 ซม. (ปลานิ้ว) ใช้เวลาอนุบาล 50-60 วัน
   ในการอนุบาลลูกปลากะพงนั้น ถ้าปลากินอาหารไม่อิ่มหรือไม่ได้กินอาหารมันจะกัดกินกันเอง ดังนั้นการป้องกัน ควรให้ปลากินอาหารให้อิ่มหรือให้วันละ 2-3 ครั้ง และเมื่อได้ลูกปลาขนาด 1 ซม. อาหารที่เป็นไรสีน้ำตาลตัวใหญ่ ลูกน้ำ กุ้งเคย ปลาบด ปลาหมึกบด จนได้ขนาด ปลา 3-5 นิ้ว ก็นำไปเลี้ยงในบ่อได้

   ข้อควรระวัง
   ในช่วงเปลี่ยนอาหารนั้นไม่ควรเปลี่ยนอาหารทันทีทันใด ควรจะให้อาหารทั้ง 2 อย่างปนกันไปก่อนประมาณ 2-3 วัน จนให้แน่ใจว่าลูกปลากินอาหารดีแล้ว และต้องทำทุก ๆ ช่วงที่มีการเปลี่ยนอาหาร
   2. ปลากะรัง หรือเก๋า   ปัญหาและวิธีการแก้ไขการอนุบาลลูกปลากะรังในบ่อปูน

   สาเหตุการตายขณะอนุบาล

-   ลูกปลากะรังมีความอ่อนแอต่อสภาพแวดล้อมมาก และทุกระยะของลูกปลาวัยอ่อนจะตายโดยการซ็อค การช็อคตายจะหายไปเมื่อลูกปลามีความยาว 1 นิ้ว หรือลูกปลาเกิดจุดสีบนตัวปลาเกือบสมบูรณ์เหมือนตัวเต็มวัย (เมื่อลูกปลาอายุประมาณ 60 วัน) 
-   ลูกปลากะรังจะมีขนาดแตกต่างกันมากในระยะ 15-20 วัน หลังจากฟักเป็นตัวแล้ว และไม่สามารถคัดแยกได้เหมือนลูกปลากะพงขาว เนื่องจากลูกปลาจะตกใจและช็อคตายได้ง่าย การคัดแยกจะสามารถทำได้เมื่อลูกปลามีจุดสีเกือบสมบูรณ์เหมือนตัวเต็มวัย ซึ่งในช่วงเวลาดังกล่าวไม่สามารถคัดขนาดได้ จึงทำให้ลูกปลากินกันเอง ดังนั้นแนวทางการป้องกัน  ต้องลดความหนาแน่นของลูกปลาที่จะทำอนุบาล รวมทั้งสร้างที่หลบซ่อนให้ลูกปลา หรืออาจจะค่อย ๆ คัดตัวใหญ่ออกบ้าง เมื่อจำเป็น 
-   ลูกปลาที่อนุบาลสามารถตายได้ทุกระยะ และการฝึกให้กินอาหารที่ไม่มีชีวิต (ปลาบด กุ้งเคย) เมื่ออายุและขนาดที่เหมาะสมเป็นสิ่งจำเป็นมาก ไม่ควรเร่งการฝึกลูกปลาให้กินอาหารที่ไม่มีชีวิต เพราะลูกปลาทีขนาดที่แตกต่างกัน คือ ตัวเล็กจะไม่กินอาหารที่ไม่มีชีวิต จึงทำให้ปลาตัวเล็กอ่อนแอและตายลง ในที่สุดก็เป็นโรค และติดปลาตัวอื่น ๆ ด้วย ในช่วงนี้ควรให้อาหารที่มีชีวิต วันละ 2-3 ครั้ง เมื่อลูกปลาขนาด 25-30 วัน ขึ้นไป ก็ฝึกให้ลูกปลากินอาหารที่ไม่มีชีวิตได้
-   อุณหภูมิมีผลต่อการเจริญเติบโตของลูกปลา อุณหภูมิที่เหมาะสม 26-29 C0 และถ้าต่ำไปปลาจะเจริญเติบโตช้า บ่อจะสกปรกและโรคติดต่อตามมา ทำให้ปลาตายในที่สุด
เพราะฉะนั้นการอนุบาลลูกปลาวัยอ่อนก่อนลงเลี้ยงเป็นเรื่องที่สำคัญมากในการเลี้ยง
ปลาทุกชนิด

เรียบเรียงโดย นายโกวิทย์  พุฒทวี และนายวิษณุ  แสงมณี

เอกสารอ้างอิง
เจนจิตต์  คงกำเนิด, สุนิตย์  โรจนพิทยากุล และ อัตรา  ไชยมงคล  2546   การอนุบาลปลากะรังวัยอ่อนด้วย
             อาหารสำเร็จรูป เอกสารวิชาการ ฉบับที่ 21
ถาวร  ธรรมเศวต และ วิชิต  ฉวีวรรณาการ 2527 การเพาะและการอนุบาลพันธุ์ปลากะพงขาว 
             เอกสารวิชาการ ฉบับที่ 2 หน้า 12-14.