สาหร่ายสายใบ (Porphyra vietnamensis) ที่สงขลา
20/7/2552 15:10:02, by อนุสรา แก่นทอง
สาหร่ายสายใบ (Porphyra vietnamensis) ที่สงขลา
เรียบเรียงโดย อนุสรา แก่นทอง
สิ่งมีชีวิตที่อาศัยใต้ผืนน้ำนอกเหนือจากกุ้ง หอย ปลา ที่เป็นอาหารของมวลมนุษยชาติแล้ว คุณผู้อ่านคงจะประจักษ์กันดีนะค่ะว่า ยังมีสิ่งมีชีวิตจำพวกพืชอีกไม่น้อยเช่นกันที่สามารถนำมาเป็นอาหารได้หนึ่งในนั้นก็คือ สาหร่ายทะเล โดยเฉพาะสาหร่ายทะเลสีแดงสกุล Porphyra ซึ่งหลายคนอาจจะยังไม่คุ้นชื่อ แต่พอพูดถึงจีไฉ่ที่นิยมใส่ในแกงจืด หรือโนริ สาหร่ายอัดแผ่นของญี่ปุ่น เชื่อว่าหลายคนคงจะต้องร้องอ๋อ! อย่างแน่นอน
สาหร่ายสกุล Porphyra vietnamensis จัดอยู่ในPhylum Rhodophyta ลักษณะภายนอกที่เห็นได้ชัดคือ การมีทัลลัส (Thallus) แบนบางคล้ายรูปไข่ บริเวณขอบทัลลัสจะเป็นรอยพับหรือจีบย่น ส่วนปลายจะเรียวแหลม สีของทัลลัสที่ยังอ่อนจะมีสีเขียวแต่พอแก่เต็มที่จะมีสีม่วงเข้ม หากลองจับดูก็จะรู้สึกลื่นมือ ทำให้เก็บได้ยาก เวลาเก็บจึงต้องใช้ปูนขาวทาที่มือ แล้วก็ค่อย ๆ เก็บขึ้นมา
ภาพ Porphyra vietnamensis จากสงขลา ที่พบตามโขดหิน
ที่ผ่านมาการศึกษาเกี่ยวกับสาหร่ายสกุล Porphyra นี้โดยผู้เชี่ยวชาญหลายท่านพบว่าในประเทศไทยมีสาหร่ายสกุล Porphyra อยู่ 3 ชนิดด้วยกันได้แก่ Porphyra vietnamensis ซึ่งมีชื่อเรียกพื้นเมืองว่า สาย หรือ สายใบ P. crispate และ Porphyra sp. และจังหวัดที่พบสาหร่ายชนิดนี้ได้ส่วนใหญ่ก็จะเป็นจังหวัดที่อยู่ทางภาคใต้ของเรานี่เองค่ะเช่น จังหวัดนราธิวาส ปัตตานี ประจวบคีรีขันธ์ พังงา และจังหวัดสงขลาซึ่งถือเป็นแหล่งสำคัญเพราะสามารถพบสาหร่ายสายใบได้มากที่บริเวณเก้าเส้งและจะพบได้มากในช่วงฤดูหนาวระหว่างเดือนธันวาคมถึงเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปีค่ะ สาหร่ายสีแดงสกุล Porphyra นี้มีมากมายหลาย ชนิด และหนึ่งชนิดในนั้นอย่าง Porphyra vietnamensis ก็สามารถพบได้ในบ้านเรา ดิฉันจึงมีความภาคภูมิใจที่จะนำเสนอสาหร่ายชนิดนี้ให้คุณผู้อ่านได้รู้จักกับข้อมูลทางด้านวิชาการให้มากขึ้น เพราะอย่างน้อยคุณประโยชน์ของสาหร่ายชนิดนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่อาหารในแกงจืดเท่านั้น
สิ่งแรกที่ดิฉันอยากให้ผู้อ่านได้รู้และเข้าใจง่าย ๆ เลยก็คือ วงจรชีวิต ซึ่งมีรายงานว่าวงจรชีวิตของสาหร่ายสายใบ (Porphyra vietnamensis) มี 2 ระยะ คือ
1.ระยะที่เป็นแผ่นแบนบาง (Thallus) ซึ่งคนทั่วไปนิยมนำสาหร่ายในระยะนี้มาบริโภคเป็นอาหาร ในนามของจีไฉ่ หรือ โนริ นั่นเอง
2.ระยะที่เป็นสายเรียกว่า conchocelis filament
รูปแบบการสืบพันธุ์พบว่ามี 2 แบบ เช่นกันคือ
1.การสืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ เกิดจากทัลลัสที่โตเต็มวัยสร้าง monospore ขึ้นที่ขอบของทัลลัส และเมื่อหลุดออกมาก็จะสามารถเจริญเป้นทัลลัสใหม่ที่มีลักษณะเหมือนต้นเดิม
2.การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศ เกิดจากการสร้างเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ (Spermatium) และเซลล์สืบพันธุ์เพศเมีย (Carpogonium) เมื่อเซลล์สืบพันธุ์ทั้งสองมาผสมกันก็จะได้เป็น Zygote แล้วจะแบ่งตัวเป็น Carpospore แล้วไปงอกเป็น conchocelis filament ซึ่งจะสร้าง conchospore ขึ้นภายในถุงที่เรียกว่า conchosporangium และเมื่อ conchospore ถูกปล่อยออกมาก็จะเจริญเป็นทัลลัสเหมือนเดิม
คุณค่าทางอาหารของสาหร่ายสายใบ (Porphyra vietnamensis) พบว่าอุดมไปด้วยคุณค่าทางสารอาหารมากมายอาทิเช่น กรดอะมิโนที่จำเป็นหลายชนิด วิตามินเอ วิตามินซี ซึ่งจะช่วยดูแลรักษาทั้งผิวหนังและฟันให้มีสุขภาพดี แคลเซียม ที่มีส่วนเสริมสร้างทั้งกระดูกและฟัน โดยทั่วไปการบริโภคสาหร่ายสายใบจะนิยมนำมาใส่ในซุป ก๋วยเตี๋ยว หรือใช้ห่อขนมจีบ ข้าวห่อสาหร่าย ตามร้านอาหารญี่ปุ่น นอกจากนี้ยังมีการนำมาแปรรูป ปรุงรสด้วยเกลือ บรรจุใส่ซองวางขายตามท้องตลาด เพื่อใช้รับประทานเป็นอาหารว่าง เช่น สาหร่ายเถ้าแก่น้อย เป็นต้น
อย่างไรก็ดีปริมาณของสาหร่ายสายใบที่พบในธรรมชาตินั้นก็มีไม่มากพอที่จะนำมาใช้ประโยชน์ในเชิงอุตสาหกรรมได้ ประกอบกับประเทศไทยยังไม่สามารถทำการเพาะเลี้ยงสาหร่ายชนิดนี้ได้ แต่เราก็อย่าเพิ่งสิ้นหวังค่ะเพราะจากการที่คุณกาญจนภาชน์ ลิ่วมโนมนต์ ได้ทำการศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการสร้างและการปล่อยสปอร์ของสายใบ (Porphyra vietnamensis) พบว่าการเพาะเลี้ยงสาหร่ายชนิดนี้สามารถเพาะได้ที่อุณหภูมิของน้ำทะเลช่วง 24-27 องศาเซลเซียส ความเค็มประมาณ 18-26 ppt ผลก็คือ สาหร่ายสามารถพัฒนามาจนอยู่ในระยะ conchocelis ได้ แม้จะยังไม่สามารถทำให้มีการปล่อย conchospore ออกมาได้ก็ตาม แต่ก็นับได้ว่านี่เป็นความสำเร็จของขั้นที่หนึ่งซึ่งจะก้าวไปสูขั้นที่สองได้อย่างไม่ยากเย็นนักสำหรับแนวทางในการเพาะเลี้ยงสาหร่ายสายใบในลำดับต่อ ๆ ไป เพื่อไม่ให้สาหร่ายสายใบ (Porphyra vietnamensis) สูญพันธุ์ไปจากน่านน้ำไทย
เอกสารอ้างอิง
กาญจนภาชน์ ลิ่วมโนมนต์ และอรวรรณ จิตต์พูลกุศล.2536.ปัจจัยที่มีผลต่อการสร้างและการปล่อยสปอร์ของสายใย (Porphyra vietnamensis Tanaka et Pham-Hoang Ho).การประชุมทางวิชาการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ครั้งที่ 31 สาขาสัตว์ ประมง สัตวแพทยศาสตร์. 3-6 กุมภาพันธ์ 2536 หน้า 338-343.
กาญจนภาชน์ ลิ่วมโนมนต์.บริโภคสาหร่ายอย่างไรได้ประโยชน์. [ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก: http://www.rspg.or.th/rspg_club/newslet02-6.htm (วันที่ค้นข้อมูล:10 พฤษภาคม 2552).
จินดา เทียมเมธ.2503.สายใบที่สงขลา.วารสารการประมง 13(4): 331-334.
Webmaster. โครงการสาหร่าย.[ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก:
http://www.coastalaqua.com/index.php?option=com_content&task=view&id=94&Itemid=2.
(วันที่ค้นข้อมูล: 10 พฤษภาคม 2552).
|
 |
|
Dwc_Articles
1.2 Beta
