หากมองย้อนหลังไป 10-15 ปีที่ผ่านมา การอนุบาลลูกปลาเพื่อเลี้ยงขุนหรือส่งจำหน่าย จัดเป็นอาชีพที่น่าสนใจของชาวประมง จึงขอนำเสนอให้ท่านไปรู้จักเกษตรกรบ้านศาลาหุม อ.สิงหนคร จ.สงขลา ซึ่งในกลุ่มมีสมาชิกประกอบอาชีพเลี้ยงปลาในกระชังและเลี้ยงหอย ฯลฯ รวมๆประมาณ 30-40 ราย โดยมีนายส่อง มณีดับ ซึ่งเป็นประธานกลุ่มและคลุกคลีทำการประมงเลี้ยงปลาในกระชังมาค่อนข้างยาวนานประมาณ 15-20 ปี เรียกว่าประสบการณ์ช่ำชองพอสมควร ซึ่งสมัยก่อนสัตว์น้ำบางชนิดยังไม่มีการเพาะขยายพันธุ์กันได้เลยต้องมีการสรรหาลูกพันธุ์มาจากธรรมชาติและนำมาเลี้ยงขุนหรืออนุบาลไว้ พอโตได้ ขนาด 4-5 นิ้ว ชาวประมงที่จะนำไปเลี้ยงต่อในกระชังหรือส่งขายเป็นปลานิ้ว (โดยบทสัมภาษณ์ นายส่อง มณีดับ) ประธานกลุ่ม

การสรรหาลูกพันธุ์ปลามาขุนอนุบาล
     เมื่อสิบกว่าปีที่ผ่านมาการไปหาลูกปลามาจากธรรมชาติส่วนใหญ่ชาวประมงจะเน้นไปที่จำพวกลูกปลาเก๋าเป็นหลัก เนื่องจากหาง่ายและเป็นที่นิยมเลี้ยงกันมากและราคาค่อนข้างจะดี โดยชาวประมงจะนำสวิงไปช้อนตักแถวโขดหินแถบชายทะเล ซึ่งเป็นที่ลูกปลาอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก หลังจากหมดช่วงฤดูปลาวางไข่ประมาณช่วงเดือน ตุลาคม–พฤศจิกายน ของทุกปี โดยชาวประมงจะคัดเลือกลูกปลาที่มีขนาด 1-2 นิ้ว หากขนาดเล็กกว่านี้จะอนุบาลยากและจะตายในที่สุด

อุปกรณ์และกระชังที่ใช้ขุนอนุบาล
     เมื่อหามาได้จะนำมาอนุบาลในอวนตาเขียวหรือกระชังตาถี่ โดยจะให้อาหารปลาเป็ดบดละเอียดวันละ 1-2 มื้อ ประมาณ 1 เดือนก็จะได้ปลามีขนาด 4-5 นิ้ว จากนั้นก็จะคัดแยกไปเลี้ยงหรือจำหน่ายต่อ ซึ่งนายส่อง มณีดับ กล่าวว่าส่วนใหญ่สมาชิกที่ทำมาได้ก็จะอนุบาลเลี้ยงกันเองเสียส่วนใหญ่ แต่ถ้าหากช่วง 10 ปีที่ผ่านมาก็จะมีชาวประมงบางคนที่เขามีอาชีพหาลูกพันธุ์ปลาโดยเฉพาะนำมาเลี้ยงอนุบาลจนได้ขนาด 4-5 นิ้ว และส่งขายต่อกันไปซึ่งมีเท่าใดก็ไม่พอ จะมีพ่อค้าคนกลางจาก จ.สตูล, จ.ระนอง, จ.กระบี่, จ.พังงา หรือส่งต่อไปประเทศมาเลเซีย ซึ่งบรรดาพ่อค้าจะมาติดต่อขอรับซื้อไม่อั้น แต่ทางเราไม่มีสินค้าให้ซึ่งปัญหาใหญ่ก็คือวัตถุดิบลูกพันธุ์ปลาจะหาได้น้อยจนเลี้ยงเองก็มีไม่เพียงพอ ปัจจุบันอาชีพการหาลูกปลามาเลี้ยงอนุบาลก็ยังมีบางช่วงแต่ส่วนใหญ่ไม่เพียงพอชาวประมงต้องสั่งซื้อจาก จ.ระนอง และ จ.สตูล โดยพ่อค้าจะนำมาส่งให้ถึงที่ ราคาจะคิดเป็นนิ้วเช่น ขนาด 4-5 นิ้ว ปัจจุบันราคาลูกปลาเก๋าประมาณ 25-30 บาท/ตัว

     นายส่อง มณีดับ กล่าวว่า แนวโน้มตลาดตอนนี้การเลี้ยงปลาในกระชัง นอกจากปลาเก๋า ยังมีแล้ว ปลากะพงแดงซึ่งเป็นปลาอีกชนิดที่กำลังเป็นที่ต้องการของตลาดมีเท่าไหร่ก็ไม่เพียงพอ เพราะว่าจะมีพ่อค้าจาก จ.พังงา และ จ.ภูเก็ต มารับไปหมด ซึ่งลูกปลากะพงแดงปัจจุบันจะหายาก แถมมีราคาแพง และปัจจุบันนี้ทางกลุ่มยังได้รับการสนับสนุนจากสถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งสงขลา โดยกลุ่มวิจัยระบบและการจัดการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง ได้จัดทำเป็นโครงการส่งเสริมเลี้ยงปลาหลายชนิด เช่น ปลาเก๋า ปลากะพงแดง ฯลฯ ส่วนการเลี้ยงปลาทางกลุ่มผู้เลี้ยงปัจจุบันมีการเลี้ยงปลาเก๋า, ปลากะพงขาว และเลี้ยงหอยแมลงภู่ เสริมไปด้วย โดยชาวประมงในกลุ่มมี 12 ราย จะเลี้ยงรายละ 5-15 กระชัง ส่วนกระชังทางกลุ่มรับผิดชอบร่วมทั้งหมด 25 ราย รวม 9 กระชัง ซึ่งปลาเก๋าปัจจุบันทาง จ.กระบี่ ต้องการปลาที่มีขนาด 500-700 กรัม เพื่อเลี้ยงต่อเป็นปลาโลไปขายตลาด กทม. ส่วนพ่อค้าจาก จ.ระยอง ต้องการปลาที่มีขนาด 4-5 นิ้ว เพื่อนำไปขุนเลี้ยงขายแต่ทางกลุ่มไม่มีปลาที่สั่งให้ลูกค้าได้ ปัจจุบันทางกลุ่มเลี้ยงปลาเก๋าขนาดตลาดนิยม ขนาดตั้งแต่ 800-1,000 กรัม ราคา 140-150 บาท/กิโลกรัม ส่วนปลากะพงแดงจะมีพ่อค้าจากตลาด จ.ภูเก็ต มารับซื้อราคาค่อนข้างดี แต่ยังไม่เพียงพอต่อความต้องการ ปลากระพงแดงปัจจุบันราคาขายส่งตลาดภูเก็ต ประมาณ 120-125 บาท/กิโลกรัม

แนวโน้มการอนุบาลพันธุ์ลูกปลาและตลาด
     นายส่อง มณีดับ กล่าวว่าการเลี้ยงปลาบริเวณนี้จะลดน้อยลงเรื่อยๆ เพราะตอนนี้ทางกลุ่มกำลังประสบปัญหาภาวะร่องน้ำตื้นเขิน พื้นที่เลี้ยงเริ่มน้อยลง และปัญหาใหญ่คือ น้ำจืดจะเข้ามานานขึ้น ซึ่งบางช่วงมีค่าความเค็มถึง 0 ซึ่งทางกลุ่มก็ทราบปัญหาตรงนี้เป็นอย่างดี แต่ในทางปฏิบัติก็ทำอะไรไปมากกว่านี้ก็ไม่ได้ เพราะว่ายังมีหลายๆปัญหาจากพื้นที่ดินเลี้ยงสัตว์น้ำบริเวณนี้ แต่ชาวประมงส่วนใหญ่ใจยังสู้ และทางกลุ่มก็ยังมีการเลี้ยงกันต่อไป